Cơ chế một cửa liên thông trên lĩnh vực đất đai, lao động – thương binh và xã hội tại thành phố Đà Nẵng lúc đầu được triển khai thí điểm tại 03 xã, phường theo Quyết định số 3362/QĐ-UBND ngày 30/5/2006 và sau đó được triển khai trên diện rộng ở tất cả các phường, xã của thành phố theo Quyết định số 2061/QĐ-UBND ngày 20/3/2007 và hiện nay đang được triển khai thực hiện theo Quyết định số 21/2008/QĐ-UBND ngày 07/4/2008  của UBND thành phố nhằm thể chế hoá các quy định của nhà nước trong việc giải quyết hồ sơ, công việc của tổ chức, cá nhân đảm bảo tính thống nhất, đồng bộ theo Quyết định số 93/2007/QĐ-TTg ngày 22/6/2007 của Thủ tướng Chính phủ Ban hành Quy chế thực hiện cơ chế một cửa, cơ chế một cửa liên thông tại cơ quan hành chính nhà nước ở địa phương.

Việc tiếp nhận hồ sơ một cửa liên thông tại thành phố Đà Nẵng cũng như ở một số tỉnh thành phố khác được tổ chức tại Bộ phận tiếp nhận và trả kết quả ở UBND các phường, xã nhằm mục đích giảm bớt sự đi lại của nhân dân, mở rộng phạm vi tiếp nhận và trả kết quả giải quyết hồ sơ ở diện rộng ở tất cả các phường, xã, tránh sự chờ đợi, gây mất thời gian của hộ gia đình, cá nhân ở một điểm tại quận, huyện; huy động thêm nguồn nhân lực của cán bộ, công chức phường, xã tham gia tiếp nhận, giải quyết và kiểm tra giám sát quá trình xử lý hồ sơ đối với hộ gia đình, cá nhân trong khi nguồn nhân lực ở các cơ quan Tài nguyên Môi trường, Văn phòng Đăng ký quyền sử dụng đất quận, huyện còn hạn chế.

Đó là những ưu điểm lợi thế của việc tổ chức triển khai tiếp nhận hồ sơ theo cơ chế một cửa liên thông tại phường, xã. Tuy nhiên, việc thực hiện quy trình tiếp nhận như trên đang được một số cơ quan đề nghị xem xét lại và đang còn có nhiều ý kiến khác nhau. Trong giới hạn của bài viết chúng tôi xin nêu lên một số vấn đề về thực trạng tình hình để làm rõ nội dung trên.

Có thể nói, từ thí điểm cho đến khi triển khai trên diện rộng, đó cũng là quá trình sơ kết, tổng kết đánh giá rút kinh nghiệm từ thực tiễn, ghi nhận những kết quả đạt được và tiếp tục phát huy những mặt tiến bộ tích cực, những kết quả làm được. Hiệu quả của việc giải quyết hồ sơ theo cơ chế một cửa và một cửa liên thông đã làm cho nền hành chính trở nên dân chủ, minh bạch, có tính chuyên nghiệp hơn; mang lại sự thuận lợi cho người dân thể hiện qua quy trình tiếp nhận và trả kết quả đơn giản, gọn gàng; người dân khi có nhu cầu giải quyết hồ sơ, công việc hành chính chỉ cần đến một nơi, không đi lại nhiều nơi, nhiều lần mà có thể giải quyết được công việc một cách nhanh nhất; đây thực sự là nhu cầu cấp thiết của dân, doanh và suy cho cùng cũng là mục đích chính của nền hành chính phục vụ nhân dân của chế độ xã hội nước ta hiện nay.

Qua kiểm tra thực tế kết quả thực hiện mô hình một cửa liên thông tại một số cơ quan, đơn vị cho thấy: Thủ tục hành chính đối với nội dung công việc trong thực hiện cơ chế một cửa liên thông đã được công khai, đơn giản hoá một bước cơ bản, so với những năm trước đây, thì đây có thể nói là bước chuyển biến mạnh mẽ nhất trong cải cách thủ tục hành chính hiện nay, nhiều loại thủ tục đã được kiên quyết loại bỏ và thay vào đó là trách nhiệm thẩm tra, xác minh, xác nhận của các cơ quan có thẩm quyền; hồ sơ thể hiện tính minh bạch khi tiếp nhận có giấy biên nhận, ghi rõ thủ tục và có thời gian hẹn trả kết quả cụ thể; quá trình luân chuyển xử lý hồ sơ bảo đảm tính liên tục, kế thừa , kết quả xử lý của cơ quan này là cơ sở để cơ quan, đơn vị khác tiếp tục xem xét xử lý đồng thời đã thừa nhận kết quả xử lý của mỗi cơ quan trong mối quan hệ phối hợp; thẩm quyền và trách nhiệm  được quy định cụ thể khắc phục được một bước tình trạng tổ chức, công dân phải potô copy nhiều bộ hồ sơ, nộp nhiều lần cho nhiều cơ quan cho một nội dung công việc cần giải quyết. Nơi tiếp xúc giải quyết công việc được tổ chức trang trọng, lịch sự; tinh thần, tác phong, thái độ làm việc của cán bộ, công chức trở nên gần gủi, có trách nhiệm hơn khi giải quyết hồ sơ, công việc của tổ chức, công dân.

Bên cạnh những tiến bộ, tích cực nêu trên, đặc biệt là đối với những hồ sơ trong thời gian qua đã được các cơ quan có chức năng phối hợp giải quyết nhanh chóng, kịp thời, thuận lợi cho người dân; hiện nay vẫn còn có những hồ sơ giải quyết chậm trễ so với thời gian theo quy định, đặc biệt là đối với hồ sơ trên lĩnh vực đất đai, nhà ở. Đây có thể nói là trở ngại lớn, mang tính phổ biến, gây phiền hà cho người dân trong thực hiện cơ chế một cửa liên thông hiện nay. Tình trạng giải quyết chậm trễ xuất phát từ nhiều cơ quan trong quá trình tham gia xử lý hồ sơ của hộ gia đình, cá nhân : Trong đó, một phần do cán bộ Bộ phận tiếp nhận và trả lết quả hồ sơ và cán bộ chuyên môn địa chính của phường, xã xử lý chậm, có những trường hợp một hồ sơ thực hiện kết hợp nhiều nội dung công việc nên giữa phường, xã và quận huyện chưa thống nhất về thủ tục nên hộ gia đình phải kê khai nhiều loại biểu mẫu, bổ sung thủ tục nhiều lần; thẩm chí có phường, xã bị thất lạc hồ sơ chuyên môn lưu trữ nhà đất nên đã gây khó khăn trong trong xác minh, xác nhận thực tế theo kê khai; một phần lớn hồ sơ chậm trễ là do cán bộ các cơ quan chuyên môn của UBND quận, huyện xử lý chậm, có nhiều trường hợp cán bộ chuyên môn của Văn phòng Đăng ký quyền sử dụng đất quận tiếp nhận, giữ hồ sơ mãi đến sau ngày hẹn trả cho hộ gia đình, cá nhân mới bắt đầu tiến hành việc kiểm tra đo đạt, xác minh thực tế; cán bộ Phòng Quản lý đô thị một số quận, huyện thì chậm trễ trong việc xác nhận quy hoạch và một số trường hợp khác là do cán bộ Chi cục Thuế quận, huyện chậm trễ trong việc Thông báo thuế thực hiện nghĩa vụ tài chính.

Những vướng mắc, chậm trễ trong xử lý hồ sơ chưa được các cơ quan, đơn vị của quận, huyện kịp thời giải thích, hướng dẫn cụ thể đã làm cho cán bộ Bộ phận tiếp nhận và trả kết quả hồ sơ ở phường, xã lúng túng trong việc trả lời với hộ gia đình, cá nhân.

Thời gian giải quyết chậm trễ của các cơ quan, đơn vị như đã nêu trên đã tạo nên sự chậm trễ chung về thời gian giải quyết theo quy định đối với các loại hồ sơ, công việc của tổ chức, hộ gia đình, cá nhân, không những vi phạm các quy định hiện hành của nhà nước mà còn làm ảnh hưởng đến quyền dân sự của hộ gia đình, cá nhân, là nguyên nhân dẫn đến tình trạng có trường hợp khiếu kiện kéo dài về trình tự thủ tục hành chính trong quản lý đất đai.

Nguyên nhân khách quan của tình trạng nêu trên là do :  Hồ sơ nhà đất ở một số địa phương trong những năm qua có nhiều diễn biến phức tạp, thực tế có nhiều thay đổi biến động so với hồ sơ gốc và cơ sở pháp lý được xác lập ban đầu; nhất là đối với địa phương còn nhiều diện tích đất nông nghiệp có nhiều dự án phát triển đô thị đang triển khai trên địa bàn; số lượng hồ sơ tăng đột biến, khối lượng công việc tại các Văn phòng Đăng ký quyền sử dụng đất quận nhiều, cán bộ ít; hệ thống lưu trữ thông tin địa chính chưa được đầu tư đồng bộ và chuyển giao đầy đủ cho cơ quan có trách nhiệm giải quyết; một số trường hợp khác do trách nhiệm của người dân chưa tích cực trong việc tham gia xử lý hồ sơ của hộ gia đình, cá nhân mình nên đã gây không ít khó khăn, mất thời gian cho việc thẩm tra, xác minh, xác lập cơ sở pháp lý cho việc thực hiện các quyền và lợi ích chính đáng của hộ gia đình, tổ chức, cá nhân

Nguyên nhân chủ quan là do : Bên cạnh nguyên nhân về trình độ, năng lực chuyên môn của một số cán bộ (phường, xã, quận huyện) còn hạn chế bước đầu thực hiện việc tiếp nhận, xử lý hồ sơ còn lúng túng, không dứt điểm; cũng phải thừa nhận quan hệ phối hợp giữa các cơ quan của quận chưa chặt chẽ; ý thức chấp hành pháp luật chưa cao;  kỷ luật, kỷ cương hành chính ở những cơ quan, đơn vị có liên quan trong việc thực hiện cơ chế một cửa liên thông chưa nghiêm.

Sự chậm trễ của cán bộ các cơ quan trên đã cố tình hoặc vô ý gây nên sự ách tắc, chưa thông trong thực hiện việc tiếp nhận và giải quyết hồ sơ theo cơ chế một cửa liên thông hiện nay; nhất là việc chưa thống nhất về mặt quan điểm chủ trương tổ chức việc tiếp nhận và trả kết quả hồ sơ theo cơ chế một cửa liên thông tại UBND các phường, xã hoặc là ở quận, huyện. Các cơ quan chức năng có thẩm quyền của thành phố đang tiếp tục làm rõ kết quả và những bất cập của nó song theo chúng tôi vấn đề quan trọng không phải là tổ chức tiếp nhận hồ sơ ở đâu mà là hồ sơ được tiếp nhận như thế nào, các cơ quan, đơn vị có trách nhiệm có đảm bảo được sự thống nhất, tuân thủ theo các quy định hiện hành của nhà nước hay không.

Một số loại hồ sơ, công việc của người dân hiện đang được các cơ quan, đơn vị của thành phố tổ chức đăng ký thành công qua mạng trực tuyến thì địa điểm tiếp nhận hồ sơ không còn là vấn đề quan trọng. Có thể còn nhiều lý do khác nhau để lý giải cho việc tổ chức tiếp nhận ở đâu, trong đó không loại trừ có  nguyên nhân vì lợi ích cục bộ theo cơ chế cũ, song theo chúng tôi : Hồ sơ dù được tiếp nhận ở phường, xã hay quận huyện mà nguyên nhân khách quan và chủ quan như đã nêu trên không được các cấp, các ngành tập trung giải quyết, vẫn còn có tình trạng thiếu trách nhiệm, quan hệ phối hợp không cao, kỷ luật, kỷ cương hành chính thiếu nghiêm minh thì khó có thể thực hiện tốt, có kết quả  việc tiếp nhận và giải quyết hồ sơ theo cơ chế một cửa liên thông theo Quyết định số 93/2007/QĐ-TTg ngày 22/6/2007 của Thủ tướng Chính phủ./.

Chí Thanh