Ngày 27.7 hằng năm gắn liền với truyền thống đạo lí tốt đẹp “Uống nước nhớ nguồn – Ăn quả nhớ kẻ trồng cây” của dân tộc Việt Nam. Xin tưởng nhớ công lao của các anh hùng liệt sĩ đã ngã xuống vì sự bình yên của Tổ quốc với tấm lòng biết ơn sâu sắc; và dành một góc nhỏ trong guồng quay cuộc sống bộn bề này để nghĩ về lí tưởng sống của thanh niên ngày nay.
Những trang sử hào hùng của dân tộc

Trong lịch sử chống ngoại xâm của dân tộc ta, biết bao con người đã hi sinh xương máu, hiến dâng tuổi thanh xuân đẹp nhất của mình để đổi lấy độc lập, tự do cho Tổ quốc. Họ xem gian khổ là một điều đương nhiên và đối mặt với bom đạn chiến tranh với một tâm thế ung dung, lạc quan và một niềm tin mãnh liệt. Nụ cười rạng rỡ của những em bé giao liên, cô thanh niên xung phong, anh bộ đội cụ Hồ… đã đi vào lịch sử dân tộc như một nét đặc trưng cho tâm hồn con người Việt Nam thời kì kháng chiến.

Tại sao họ có thể hoàn thành được sứ mệnh vinh quang đó bằng xương máu mà không chút e ngại? Bởi họ có lý tưởng sống đúng đắn và cao đẹp: Quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh. Lý tưởng giải phóng miền Nam thống nhất đất nước đã trở thành mục đích cao cả và niềm tin thiêng liêng đem lại sức mạnh cho những con người anh hùng. Câu nói của nhân vật N. A. Ostrotsky được ghi trong trang đầu Nhật kí Đặng Thùy Trâm: “Cái quý nhất của con người là cuộc sống, đời người ta chỉ sống có một lần, phải sống sao cho khỏi xót xa ân hận… để khi nhắm mắt xuôi tay ta có thể nói rằng cả đời ta, cả sức ta đã hiến dâng cho sự nghiệp cao đẹp nhất trên đời, sự nghiệp đấu tranh giải phóng loài người” được xem là quan niệm sống của cả một thế hệ thanh niên ngày ấy. Mất mát, đau thương không thể làm cho con người ta bi lụy, mà ngược lại, nó là cội nguồn của lòng căm thù, là sức mạnh thúc giục con người chiến đấu. Họ sống lạc quan, tin tưởng vào một ngày mai tươi sáng, mặc dù xung quanh họ, cuộc sống vẫn còn nhiều khó khăn và cuộc chiến vẫn còn rất ác liệt.

“Định nghĩa Việt Nam là phải cầm vũ khí giết thù
Cấu tạo chất đất ở đây là vậy
Tấc đất, tấc mồ hôi, tấc phù sa, tấc máu
Những tầng tầng lớp lớp nghĩ suy, mồ hôi, xương máu của cha ông
Giành đi giật lại cho bao đời Việt Nam tồn tại”
(Chế Lan Viên)

Bước tiếp truyền thống vẻ vang

Đến nay, khi đất nước đã hòa bình và đang ngày càng phát triển, hội nhập với thế giới, thế hệ trẻ được sống trong một môi trường tốt hơn, hạnh phúc hơn, bình yên hơn. Là những người chủ tương lai của đất nước, lí tưởng sống của thanh niên ngày nay cũng có sự thay đổi so với thế hệ cha anh đi trước. Phấn đấu học tập, không ngại thử sức, năng động học hỏi, mạnh dạn thể hiện và sẵn sàng vượt qua khó khăn thử thách.

Chúng ta chắc còn nhớ những chiến thắng vẻ vang của đội tuyển Robocon Việt Nam - hai lần vô địch trong cuộc thi Robocon khu vực Châu Á – Thái Bình Dương (năm 2002 tại Nhật Bản và năm 2004 tại Hàn Quốc) hay những tấm huy chương danh giá từ những cuộc thi tầm cỡ thế giới như viết thư quốc tế UPU, Olympic các môn khoa học và cả việc định vị cho mình những vị trí xứng đáng trong các đấu trường thể thao lớn của châu lục và thế giới. Dù đó chưa phải là tất cả, song ở lĩnh vực nào, thanh niên Việt Nam cũng tìm cho mình những dấu ấn riêng trong mắt cộng đồng những người trẻ thế giới. Để thấy và tự hào rằng : nước Việt tuy nhỏ nhưng không nhỏ, thanh niên Việt Nam luôn sẵn sàng tiếp thu, học hỏi và đồng hành với bạn bè năm châu vì một thế giới tốt đẹp hơn. Việc có mặt ở khắp các diễn đàn của thanh niên trên thế giới hành động vì những mục tiêu cao cả cho cộng đồng như đồng hành với nỗi đau da cam, khuyết tật, thảo luận và hành động liên quan đến các vấn đề về môi trường, biến đổi khí hậu… đã cho thấy thanh niên Việt Nam đã tạo cho mình những tiếng vang lớn trong mắt bạn bè quốc tế. Đó là một trong rất nhiều những hành động để tiếp bước truyền thống hào hùng mà vẻ vang của dân tộc ta từ ngàn xưa. Với bức tranh xã hội đời thường của một đất nước nhỏ đang vươn mình ra biển lớn hôm nay, đó cũng chính là những tấm gương gần gũi, rõ ràng mà thanh thiếu niên Việt Nam cần noi theo.

“Nốt trầm”

Nhưng không phải tất cả thanh niên đều suy nghĩ tích cực và phấn đấu hết mình như vậy. Hiện nay, một bộ phận thanh niên lại sống không có lí tưởng, sống hờ hững với những gì diễn ra xung quanh, sống theo quan niệm: “Được đến đâu thì hay đến đó”. Phải chăng, khi cuộc sống đã quá đầy đủ, không phải lo toan vất vả thì họ trở nên ích kỉ, chỉ nghĩ đến bản thân mình, chỉ biết hưởng thụ và lao vào các tệ nạn xã hội. Tỉ lệ thanh niên phạm tội, tỉ lệ nạo phá thai ở tuổi vị thành niên, tỉ lệ thanh niên nghiện ma túy… ngày càng gia tăng là tiếng còi báo động về lối sống buông thả của một số thanh niên. Một vấn đề nổi cộm trong thời gian gần đây gây nhức nhối cho xã hội là những cái chết “vô lí” của người trẻ. Họ sẵn sàng kết thúc cuộc sống của bản thân, của bạn bè, của người thân mình… chỉ vì mâu thuẫn trong tình cảm, vì buồn chán, vì sợ hãi... Một số khác lại xem cái chết là một cách để chứng tỏ bản thân. Liệu rằng, sau những giọt nước mắt xót thương, họ để lại gì trong lòng mọi người ngoài hình ảnh một người trẻ thiếu suy nghĩ và sống không bản lĩnh? Họ có biết rằng, chính họ đã dần đánh mất đi những lí tưởng sống cao đẹp của một thế hệ thanh niên đã từng làm rung chấn địa cầu, quyết giành lấy độc lập tự do cho tổ quốc, tìm thấy hạnh phúc của chính mình và đất mẹ thân yêu. Sự xuống cấp trầm trọng và tha hóa về đạo đức và lí tưởng sống của một bộ phận thanh niên ấy chính là những “nốt trầm” của xã hội. Dù sống ở đâu, thế hệ nào đi chăng nữa, hệ lụy của những hành động ấy đối với xã hội không bao giờ nhỏ. Và cũng phải nói rằng, trách nhiệm đó không phải của riêng ai mà của toàn xã hội. Nói như vậy để thấy rằng, chia sẻ và được chia sẻ về lí tưởng sống đẹp với thanh niên có vai trò rất lớn trong việc tạo ra và duy trì những quan niệm, suy nghĩ và hành động tốt đẹp về cuộc sống. Cuộc sống chỉ khác chăng là ở suy nghĩ của mỗi người. Ở một góc nhìn nào đó, trong guồng quay của nhịp sống hiện đại xô bồ, hãy để những quan niệm đẹp về cuộc đời tồn tại mãi trong lí tưởng sống của thanh niên chúng ta.

* * * * *

Nhìn lại lịch sử đấu tranh hào hùng của dân tộc, ta càng thấm thía hơn sự hi sinh của dân tộc để có được mùa xuân bình yên này, càng thêm yêu mến và tự hào là người con của đất nước anh hùng. Những trang sử ấy như nhắc nhở chúng ta, liệu có khi nào ta có thể quên một thời chiến tranh gian khổ mà hào hùng? Hãy nhớ và sống xứng đáng, bởi “Quê hương nếu ai không nhớ - Sẽ không lớn nổi thành người”. Xin mượn những câu của cố nhạc sĩ Trịnh Công Sơn để khép lại những dòng suy nghĩ.

“Sống trong đời sống cần có một tấm lòng
Để làm gì em có biết không
Để gió cuốn đi”

Khoan hãy nghĩ về những điều mình được nhận lại, hãy sống và cống hiến bắt đầu từ hôm nay, dù chỉ bằng một tấm lòng.

Dương Trúc Tiên