Nghị quyết Hội nghị lần thứ 3 của Ban chấp hành Trung ương Đảng (Khóa VIII) đã chỉ rõ: “Tiếp tục cải cách nền hành chính Nhà nước là yêu cầu bức xúc và là trọng tâm của việc xây dựng Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam.”

Ảnh minh họa

Cải cách hành chính nói chung, cải cách thủ tục hành chính nói riêng không những là một yêu cầu bức xúc mà còn là sự đòi hỏi khách quan trong công cuộc đổi mới đất nước. Chính vì vậy, ngay từ những năm đầu của thế kỷ XXI, trong công tác cải cách hành chính, Đà Nẵng đã chọn cải cách thủ tục hành chính là khâu đột phá, là bộ phận cấu thành quan trọng của Chương trình tổng thể cải cách hành chính nhà nước giai đoạn 2001-2010.

Đồng thời với việc chọn cải cách thủ tục hành chính là khâu đột phá, thì phương thức triển khai theo mô hình “một cửa” cũng là phương thức mà thành phố quyết tâm áp dụng.

Khái niệm mô hình hay cơ chế “một cửa” đối với bây giờ thì chắc hẳn ai cũng hiểu rõ, nhưng cách đây 10 năm, khi nói đến cải cách thủ tục hành chính ở thành phố Đà Nẵng sẽ được vận hành theo mô hình “một cửa” thì vẫn còn là điều khá lạ lẫm đối với nhiều người.

Ngày 11 tháng 4 năm 2001, Ủy ban nhân dân thành phố Đà Nẵng đã ban hành Quyết định số 49/2001/QĐ-UB phê duyệt Đề án cải cách thủ tục hành chính theo mô hình “một cửa” ở các cơ quan Nhà nước thuộc thành phố Đà Nẵng. Theo đó, tất cả các cơ quan Nhà nước trên địa bàn thành phố Đà Nẵng đều phải thực hiện việc tiếp nhận hồ sơ, trả lại kết quả giải quyết hồ sơ cho công dân và tổ chức chỉ thông qua một địa điểm (một cửa) duy nhất do bộ phận tiếp nhận và trả kết quả (TN&TKQ) của đơn vị thực hiện. So với quy định của Chính phủ tại Quyết định số 181/2003/QĐ-TTg ngày 04 tháng 9 năm 2003 của Thủ tướng Chính phủ về việc ban hành Quy chế thực hiện cơ chế “một cửa” tại các cơ quan hành chính Nhà nước ở địa phương. Trong đó quy định kể từ ngày 01/01/2004 áp dụng ở cấp huyện, tỉnh và kể từ ngày 01/01/2005 áp dụng ở cấp xã, phường thì Đà Nẵng đã thực hiện công việc này trước 04-05 năm theo quy định. Như vậy, với mô hình giải quyết công việc theo cơ chế “một cửa”,  người dân không còn phải đi lại nhiều lần, nhiều nơi, công việc được giải quyết nhanh chóng, đúng thời hạn quy định, đúng pháp luật và quan trọng hơn cả là đã góp phần chống lại việc gây phiền hà, nhũng nhiễu của đội ngũ cán bộ, công chức đối với nhân dân- một hiện tượng tương đối phổ biến thời bấy giờ.

Những kết quả đạt được sau khi thực hiện cơ chế “một cửa”: 

- Một trong những yêu cầu khi thực hiện cơ chế “một cửa” là phải công khai hóa, minh bạch hóa thủ tục hành chính. Giải quyết một hồ sơ công việc của công dân và tổ chức, bao giờ cũng đòi hỏi hồ sơ đó phải có bao nhiêu thủ tục hành chính mà người dân phải cung cấp. Nếu như trước đây, việc nắm bắt các thủ tục hành chính trong một loại hồ sơ là “đặc quyền” của cán bộ, công chức thụ lý hồ sơ và đối với người dân, khi muốn tiếp cận thông tin, thì đó là “vùng cấm”, nay, theo quy định của cơ chế “một cửa”, tại nơi tiếp nhận hồ sơ của các cơ quan, phải tổ chức niêm yết công khai các nội dung sau:

+ Bộ phận có thẩm quyền tiếp nhận hồ sơ (có biển tên định danh);

+ Thời gian làm việc trong tuần;

+ Các loại thủ tục hồ sơ (giấy tờ) cần phải nộp;

+ Quy trình và thời hạn giải quyết hồ sơ;

+ Phí và lệ phí theo quy định của Nhà nước;

+ Các văn bản quy phạm pháp luật có liên quan, điều chỉnh công việc.

Việc niêm yết công khai còn được quy định là phải viết chữ to, rõ ràng, thẩm mỹ và đặt ở vị trí thuận tiện nơi trực tiếp nhận và giải quyết hồ sơ công việc để cho công dân và tổ chức dễ dàng tìm hiểu và tiếp cận thông tin. Hiện nay, tại bộ phận TN&TKQ của 100% các Sở, ngành, quận, huyện, xã, phường và 07 cơ quan Trung ương đóng trên địa bàn thành phố đều đã thực hiện việc công khai hóa theo nội dung như đã trình bày ở trên.

Việc công khai hóa, minh bạch hóa thủ tục hành chính không những giúp cho người dân am hiểu về thủ tục hành chính, có điều kiện để giám sát hoạt động của cơ quan công quyền mà còn góp phần làm lành mạnh hóa, trong sạch hóa bộ máy Nhà nước, giảm thiểu được vấn nạn “cò mồi” hành chính, bớt đi được việc làm tùy tiện, thái độ gây khó khăn, nhũng nhiễu của đội ngũ cán bộ, công chức.

Công khai hóa, minh bạch hóa thủ tục hành chính là giải pháp tốt nhất đánh mạnh vào sự bảo thủ, độc quyền cũng như góp phần phá vỡ sự trì trệ vốn có của đội ngũ cán bộ, công chức trong cách hành xử công vụ từ trước đến nay.

 - Đi liền với việc công khai hóa, minh bạch hóa thủ tục hành chính, thành phố Đà Nẵng đã làm được một việc là đã xóa bỏ được chế độ “độc quyền” về biểu mẫu hồ sơ, tờ khai hành chính trên địa bàn thành phố. Ngày 19 tháng 6 năm 2001, Ủy ban nhân dân thành phố Đà Nẵng đã ban hành Thông báo số: 27/TB-UB, trong đó quy định: “Các cơ quan nhà nước thuộc thành phố Đà Nẵng khi tiếp nhận hồ sơ của công dân, tổ chức không được yêu cầu công dân, tổ chức nộp mẫu đơn, biểu mẫu phải có dấu của cơ quan, đơn vị mình. Tất cả các loại mẫu đơn, biểu mẫu hồ sơ phải phát hành đến UBND các xã, phường để công dân, tổ chức thuận tiện khi có nhu cầu sử dụng.”

Với một mệnh lệnh bằng một Thông báo hành chính, UBND thành phố Đà Nẵng đã xóa đi được một cơ chế “độc quyền”. Đó là sự độc quyền về phát hành biểu mẫu hồ sơ của các cơ quan nhà nước có thẩm quyền. Hồi đó, trên mỗi mẫu đơn, mẫu tờ khai hành chính do các cơ quan nhà nước quản lý luôn luôn có đóng dấu (hình vuông, chữ nhật, hình elip, thậm chí hình tròn bằng chính con dấu của cơ quan) Như vậy, khi giao dịch liên quan đến hồ sơ, giấy tờ, không ai có thể mua biểu mẫu ở nơi khác được mà phải đến tận nơi cơ quan quản và xử lý hồ sơ đó mới mua được (có dấu đóng trên biểu mẫu). Đó là sự “độc quyền” về biểu mẫu, bất chấp những khó khăn, hệ lụy của công dân và tổ chức khi có nhu cầu về các biểu mẫu này. Xóa bỏ sự “độc quyền” về biểu mẫu hồ sơ, Đà Nẵng đã làm một việc rất đúng và hợp lòng dân!

- Một yêu cầu nữa khi thực hiện cơ chế “một cửa” theo Quyết định số 49/2001/QĐ-UB ngày 11 tháng 4 năm 2001 của Ủy ban nhân dân thành phố Đà Nẵng là phải “ bố trí địa điểm tiếp nhận hồ sơ, trang bị phương tiện làm việc đầy đủ, sắp xếp sơ đồ vị trí làm việc khoa học, giải quyết công việc theo phương pháp liên hoàn, khép kín, tạo mọi sự thuận lợi cho công dân và tổ chức.” 

Việc bố trí cơ sở vật chất đầy đủ, hiện đại tại nơi tiếp nhận và giải quyết hồ sơ là một đòi hỏi khách quan. Vì nó, không những là tạo thuận lợi cho công dân và tổ chức khi đến cơ quan công quyền giải quyết công việc mà sâu xa hơn, nó còn nói lên ý thức tôn trọng nhân dân của một chính quyền “của dân, do dân và vì dân”. Để thực hiện được điều này, quả là một việc làm đầy khó khăn trong điều kiện nền kinh tế còn quá thiếu thốn của hơn 10 năm trước. Song với ý chí chỉ đạo quyết liệt của lãnh đạo các cấp, tại nơi TN&TKQ của các cơ quan hành chính nhà nước trên địa bàn thành phố Đà Nẵng đã được trang bị cơ sở vật chất  theo hướng khang trang, đầy đủ và hiện đại, đáp ứng được phần nào nhu cầu của công dân và tổ chức. Khởi đầu, chỉ một vài cơ quan như tại bộ phận TN&TKQ của quận Hải Châu, UBND quận Sơn Trà rồi lan rộng ra đến các phường, xã như phường Xuân Hà, Thạc Gián, An Hải Bắc, xã Hòa Châu, xã Hòa Liên,…Tại những nơi này, công chức được trang bị đồng phục; bàn ghế, nước non, sách vở phục vụ nhân dân được tổ chức chu đáo, đầy đủ. Hiện nay, tại UBND quận Thanh Khê, cơ sở của bộ phận TN&TKQ đang được xây dựng theo hướng công sở điện tử. Nhìn chung, bộ mặt của nơi tiếp nhận và trả kết quả của các cơ quan, đơn vị cũng đã khang trang hơn, đẹp đẽ và lịch sự hơn trước, góp phần vào công cuộc hiện đại hóa nền hành chính nhà nước. Một hệ quả tất yếu sẽ đi theo là mối quan hệ giao tiếp giữa người dân và đội ngũ cán bộ, công chức cũng trở nên gắn bó và thân thiện hơn trong môi trường làm việc như vậy.

- Cái được và dễ thấy nhất trong thời gian qua là thời lượng giải quyết hồ sơ cho công dân và tổ chức của các cơ quan hành chính nhà nước đã giảm đáng kể hay nói cách khác là đã rút ngắn thời gian giải quyết hồ sơ đúng với tinh thần của Nghị quyết số 09/NQ-TU ngày 14 tháng 4 năm 2004 của Ban Thường vụ Thành ủy Đà Nẵng là: “phấn đấu giảm từ 1/3 đến 1/2 thời gian giải quyết các dịch vụ công cho công dân và tổ chức  trên tất cả các lĩnh vực…” Đồng thời, Thành ủy cũng đã yêu cầu tập trung trên một số lĩnh vực có liên quan đến an sinh xã hội để quyết liệt chỉ đạo như lĩnh vực đất đai, nhà ở, đền bù, giải tỏa, tái định cư, xây dựng, đăng ký kinh doanh, tư pháp hộ tịch, thuế, hải quan, điện, nước…

Bản thống kê sơ bộ trên một số lĩnh vực sau đây có thể cho ta thấy điều đó. 

- Một loạt các giải pháp khác mang tính tích cực, sáng tạo cũng được thành phố Đà Nẵng áp dụng thành công trong công cuộc cải cách thủ tục hành chính.

Trước hết là việc áp dụng hệ thống quản lý chất lượng theo tiêu chuẩn TCVN ISO 9001-2008 đã được hầu hết các cơ quan hành chính nhà nước ở thành phố áp dụng. Việc áp dụng hệ thống quản lý chất lượng này sẽ giúp cho công tác chỉ đạo, điều hành mang tính khoa học và hiệu quả hơn. Hiện nay đã có 58/60 cơ quan, đơn vị hành chính đã và đang áp dụng và có 32 đơn vị đã được cấp giấy chứng nhận đạt tiêu chuẩn TCVN ISO 9001-2008.

Việc ứng dụng công nghệ thông tin trong công tác cải cách thủ tục  hành chính cũng đã được nhiều cơ quan, đơn vị tích cực triển khai. Nếu như  cách đây 10 năm , các giao dịch hành chính được thực hiện thông qua mạng Internet dường như là điều không thể, thì bằng việc khởi đầu tại Sở Kế hoạch và đầu tư với loại hình “đăng ký kinh doanh”, nay đã có hơn 71 đầu việc được giao dịch theo hình thức trực tuyến của 35 cơ quan, đơn vị đã góp phần làm cho bức tranh “hiện đại hóa nền hành chính nhà nước” đã trở nên hiện thực hơn.

Nội bộ nhiều cơ quan, đơn vị đã tiến hành tự cải tiến và ứng dụng tốt các Trang thông tin điện tử (Website) trong khâu tuyên truyền, phổ biến thông tin, giao dịch trực tuyến, lấy ý kiến của người dân đánh giá về mức độ hài lòng đối với dịch vụ hành chính công. Đặc biệt, hiện nay, 100% các phường, xã đều đã được cài đặt và ứng dụng phần mềm quản lý hồ sơ theo cơ chế “một cửa, một cửa liên thông” phục vụ cho việc tiếp nhận và giải quyết hồ sơ, cho việc tra cứu của công dân về tình trạng giải quyết hồ sơ…đã và đang đem lại sự hài lòng cũng như nhận được sự ủng hộ của nhân dân trên lĩnh vực cải cách thủ tục hành chính.

Nhiều cách làm mới của thành phố Đà Nẵng như tổ chức đánh giá, xếp hạng công tác cải cách hành chính hàng năm của các cơ quan, đơn vị; khảo sát đánh giá mức độ hài lòng của công dân và tổ chức đối với dịch vụ hành chính công; tổ chức thi tuyển các chức danh lãnh đạo…đã tạo được tiếng vang tốt đẹp và được Trung ương đánh giá là một trong những địa phương đi đầu trong cả nước có cách làm mới trong công tác cải cách hành chính và đạt được hiệu quả thiết thực.

Có thể nói, chặng đường 10 năm, tuy không phải là dài so với chiều dài của lịch sử phát triển một thành phố song nếu cứ nhìn vào những đổi thay tích cực trong diện mạo hiện nay tại các công sở nhất là thái độ, tinh thần trách nhiệm của đội ngũ cán bộ, công chức trên địa bàn thành phố Đà Nẵng, ta mới thấy hết những nỗ lực không ngừng của lãnh đạo và nhân dân thành phố trong thời gian qua và chính điều đó đã đóng góp một phần không nhỏ vào sự thành công của công cuộc cải cách hành chính của thành phố hiện nay. Tuy vậy, khó khăn vẫn còn chồng chất ở phía trước. Hy vọng rằng, với truyền thống bất khuất, hào hùng của một thành phố đất cảng, với sự quyết tâm lãnh đạo của Đảng bộ và Chính quyền địa phương, Đà Nẵng sẽ vượt qua những khó khăn, thử thách và sớm xây dựng được một thành phố văn minh, hạnh phúc và hiện đại.
 

Ngọc Huy