Việc kiểm tra văn bản nói chung và văn bản quy phạm pháp luật nói riêng là công việc có ý nghĩa hết sức quan trọng nhằm phát hiện những văn bản trái pháp luật để kịp thời hủy bỏ, đình chỉ việc thi hành, đảm bảo tính hợp hiến, hợp pháp và tính thống nhất của hệ thống pháp luật, góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật.

Ngày 12/4/2010, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 40/2010/NĐ-CP về kiểm tra và xử lý văn bản quy phạm pháp luật.  Sau đây là một số nội dung chính của Nghị định:
 

1.  Về phạm vi điều chỉnh:

Văn bản được kiểm tra, xử lý theo quy định tại Nghị định này gồm:

-  Thông tư của Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang bộ;

-  Thông tư liên tịch giữa các Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ; thông tư liên tịch giữa Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ với Chánh án TAND tối cao và Viện trưởng VKSND tối cao;

-  Nghị quyết của HĐND các cấp; quyết định, chỉ thị của UBND các cấp;

-  Văn bản có chứa quy phạm pháp luật nhưng không được ban hành bằng hình thức văn bản quy phạm pháp luật; văn bản có chứa quy phạm pháp luật hoặc có thể thức và nội dung như văn bản quy phạm pháp luật do cơ quan, người không có thẩm quyền tại Bộ, ngành và địa phương ban hành.

2.  Về nội dung kiểm tra:

Văn bản hợp hiến, hợp pháp là văn bản đảm bảo đủ các điều kiện sau đây:

-  Ban hành đúng căn cứ pháp lý;

-  Ban hành đúng thẩm quyền (về hình thức và nội dung);

-  Nội dung của văn bản phù hợp với quy định của pháp luật:

-  Văn bản được ban hành đúng trình tự, thủ tục, thể thức và kỹ thuật trình bày theo quy định của pháp luật.

3.  Nguyên tắc kiểm tra và xử lý văn bản trái pháp luật:

-  Việc kiểm tra văn bản, xử lý văn bản trái pháp luật được tiến hành thường xuyên, toàn diện, kịp thời; khách quan, công khai, minh bạch; đúng thẩm quyền, trình tự, thủ tục; kết hợp giữa việc kiểm tra của cơ quan có thẩm quyền với việc tự kiểm tra của cơ quan ban hành văn bản, bảo đảm sự phối hợp giữa các cơ quan có liên quan;

-  Nghiêm cấm các cơ quan, tổ chức, cá nhân lợi dụng việc kiểm tra vì mục đích vụ lợi, gây khó khăn cho hoạt động bình thường của cơ quan, người đã ban hành văn bản và can thiệp vào quá trình xử lý văn bản trái pháp luật;

-  Sau khi kiểm tra, cơ quan kiểm tra văn bản phải có kết luận về việc kiểm tra và thông báo cho cơ quan, người có thẩm quyền đã ban hành văn bản được kiểm tra theo quy định của pháp luật;

-  Cơ quan, người có thẩm quyền xử lý văn bản chịu trách nhiệm về kết luận kiểm tra, xử lý của mình; nếu quyết định xử lý trái pháp luật thì phải khắc phục hậu quả pháp lý do quyết định đó gây ra.

4.  Các hình thức xử lý văn bản trái pháp luật:

-  Đình chỉ việc thi hành một phần hoặc toàn bộ nội dung văn bản;

-  Hủy bỏ, bãi bỏ một phần hoặc toàn bộ nội dung văn bản;

-  Đối với những văn bản chỉ sai về căn cứ pháp lý được viện dẫn, thể thức, kỹ thuật trình bày, còn nội dung của văn bản phù hợp với quy định của pháp luật, bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp thì đính chính đối với những sai sót đó.

Ngoài ra, Nghị định còn quy định một số nội dung về: thẩm quyền và thủ tục kiểm tra văn bản, xử lý văn bản trái pháp luật; thẩm quyền và thủ tục kiểm tra văn bản, xử lý văn bản có chứa quy phạm pháp luật ban hành không đúng hình thức, thẩm quyền; nghĩa vụ, quyền của cơ quan, người ban hành văn bản; trách nhiệm của các cơ quan trong công tác kiểm tra, xử lý văn bản; điều kiện đảm bảo đối với công tác kiểm tra, xử lý văn bản…

Nghị định này có hiệu lực thi hành kể từ ngày 01/6/2010; đồng thời bãi bỏ Nghị định số 135/2003/NĐ-CP ngày 14/11/2003 về kiểm tra và xử lý văn bản quy phạm pháp luật và các quy định trước đây trái với Nghị định này.
 

Phan Thị Thanh